На пошукі даўніны ў Пашукі
Людмила Бунеева, газета "Вечерний Брест", 15.07.2011
Старадаўнія танцы ў выкананні
гурта «Ветах»
«Вёска, якая не павінна знікнуць» – праектам пад такой назвай захоплена грамадскае аб’яднанне «Тур». Cутнасць ініцыятывы – у захаванні ўнікальных вобразаў тых населеных пунктаў, дзе жыццё, на жаль, не віруе, а ледзь тлее, дзе на памінкі збіраюцца часта, а на вяселлі – вельмі рэдка. Між тым аддаленасць ад шляхоў цывілізацыі дазволіла захаваць некранутымі тутэйшы ўклад жыцця і традыцыі. Гэта сапраўдная спадчына. І яна не павінна знікнуць разам са старэйшымі пакаленнямі.
Аўтары праекта вырашылі ўзяць для даследавання па адной вёсцы з Камянецкага, Кобрынскага, Драгічынскага, Бярозаўскага раёнаў. Першым крокам павінна стаць «высадка» на мясцовасці фальклорна-этнаграфічнай экспедыцыі. Яе задача – дэталёвае вывучэнне быту вяскоўцаў, традыцыйных рамёстваў, вуснай народнай творчасці. Другі крок – гэта правядзенне так званых майстар-класаў, у ходзе якіх старажылы вёсак змаглі б паказаць валоданне найбольш характэрным для іх мясцовасці ўмельствам. Ну а абудзіць генетычную памяць жыхароў выбраных вёсак былі закліканы святы аўтэнтычнага фальклору. Завяршыць жа работу, разлічаную на два гады, павінна пасяджэнне вялікага круглага стала з удзелам прадстаўнікоў дзяржаўных улад. Тэма размовы – зберажэнне лакальнай культуры малых вёсак.
Намеры грамадскага аб’яднання «Тур» знайшлі падтрымку ў нямецкага фонда «Памяць, адказнасць і будучыня». Сумесна з міжнародным грамадскім аб’яднаннем «Узаемаразуменне» ён выступіў партнёрам беларускай ініцыятывы ў рамках праграмы «Месца сустрэчы – дыялог».
Заўтра, 16 ліпеня, члены «Тура» пачынаюць работу ў вёсцы Залессе Кобрынскага раёна. Мы ж раскажам вам, што ім удалося зрабіць у першым населеным пункце. Гэта была вёска Пашукі Камянецкага раёна, якая знаходзіцца на ўскрайку Белавежскай пушчы.
Што свету – тое і Пашукам
Калі ў першы дзень экспедыцыі, 28 лютага, яе ўдзельнікі ўпершыню пераступілі парогі пашукоўскіх хат, то бачылі здзіўленне на тварах вяскоўцаў: маўляў, ну што тут расказваць, жылі сабе ціхенька і жылі. Адна бабулька нават так выказалася: «Вой, пражыла, як у ступе згніла!» Але слова за слова перад даследчыкамі адкрыўся цэлы сусвет.
Ажно тры версіі тлумачаць паходжанне назвы «Пашукі». Дзве з іх звязаны са словам «паша». Трэцяя абапіраецца на «чалавечы фактар». Паводле архіўных звестак, у 1494 годзе суседняе «имение Шешов» належала гаспадару, якога звалі «Майна Пашукович, земянин волынский». Калі б удалося знайсці пацвярджэнне таму, што і Пашукі знаходзіліся ва ўласнасці гэтага Пашуковіча ці яго сваякоў-аднафамільцаў, то канчаткова перамагла б версія з прозвішчам.
Пра гэта і шмат што іншае члены экспедыцыі даведаліся пазней, пасля знаёмства з «Гістарычным нарысам Навіцкавічаў і вёсак сельсавета», напісаным настаяцелем мясцовай Свята-Андрэеўскай царквы а. Васіліем Туміловічам. У час экспедыцыі члены «Тура» не ведалі пра такое даследаванне. Можа, гэта і лепш! Нішто не перашкаджала весці свае ўласныя пошукі з імпэтам першаадкрывальнікаў. А калі ўжо на апошнім этапе рукапіс прачыталі, то зазначылі: удалося знайсці шмат іншага, што не трапіла ў поле зроку краязнаўцы.
Дзякуючы а. Васілію мы ведаем прозвішчы ўладальнікаў Пашукоў, пачынаючы з магнацкага роду Пацаў, бачым, як развівалася вёска, як адчувала сябе ў варунках гісторыі. Ні адна навала не абышла Пашукі – ні тэрытарыяльныя падзелы, ні бежанства, ні войны. Перад намі праходзіць шэраг цікавых постацей. Былі тут свае паўстанцы, нават авантурысты.
А якія падзеі разгортваліся вакол мясцовай славутасці – вадзянога млына, потым гідраэлектрастанцыі! Учынкі некаторых іх гаспадароў маглі стаць сюжэтам для мастацкага фільма. Адзін, напрыклад, сам спаліў млын і «тартак» (лесапільню), каб атрымаць страхоўку, і тут жа на атрыманыя грошы аднавіў іх. Яго пераемнік зацята вазіў у Белавежскую пушчу на паляванне варшаўскае чынавенства і арганізоўваў для яго шчодрыя застоллі, у час якіх, мабыць, выведваў дзяржаўныя сакрэты. Бо перад нападам Германіі на Польшчу ў верасні 1939 года ўцёк, а ў час акупацыі з’явіўся ў форме нямецкага палкоўніка.
Ну а савецкі час даў сваіх герастратаў. На іх сумленні спалены царкоўны архіў, у якім самыя раннія дакументы дтаваліся 1843 годам, пасечаныя іконы і ператварэнне храма ў зернясховішча.
Не, не выходзіла Пашукам адсядзецца «ў ступе», гэта значыць, у ізаляцыі ад выклікаў часу.
Чым хата багата
«Штаб-кватэрай» удзельнікаў праекта стаў дом Надзеі Грыцук. Надзея Анатольеўна – патрыёт роднай вёскі і пушчанскай даўніны. «Мамо, знімайтэ гэтэ стар’ё – оно нэ модно!» – у колькіх хатах гучаў такі загад пашукоўскіх дзяцей, ужо гараджан! І хаваліся ў кладоўкі і «на чэрдакові» тканыя вырабы і вышыўкі. А вось Надзея Анатольеўна вельмі шануе гэта мастацтва і не хоча, каб яно знікла. У Доме культуры суседняй вёскі Падбела яна вучыць і старых, і малых ткаць на кроснах. Прычым валодае амаль забытым уменнем рабіць падвойныя дываны (калі адначасова ткуцца дзве столкі з рознымі ўзорамі). Яна – народны майстар РБ.
А як можна мінуць хату з самым прыгожым шчытом? Што ж за майстар так пастараўся? На жаль, гаспадыня Галіна Сцяпанаўна Марчук не магла паведаміць яго імя, бо дом гэты ставілі яшчэ ў 1928 годзе, за сем гадоў да яе нараджэння. Але ад маці ведае цікавую падрабязнасць: майстар за гэта мастацтва грошай не браў. Ставіў адну ўмову: каб кожны дзень яму давалі 60 яек. І, уявіце сабе, усе выпіваў!
 |
| Шчыт – вачэй не адвесці! Дом 1928 года |
Любові Андрэеўне Ганько ў верасні споўніцца 90 гадоў, а яе энергіі зайздросцяць маладыя. Бабуля спявае ў царкоўным хоры, клапоціцца пра храм. Зімой на Каляды ходзіць з іншымі прыхаджанкамі з Віфлеемскай зоркай па Пашуках і суседніх вёсках, славіць Хрыста і просіць ахвяраваць на царкву. Вельмі крануў момант, калі баба Люба на пытанне, ці захавала што з даўніны, паказала свае шлюбныя туфлі.
У асобе Уладзіміра Фаміча Шкурдая ўдзельнікі праекта сустрэлі «хадзячую энцыклапедыю» па практыцы ўзвя-дзення дамоў. Усе сакрэты будаўніцтва, усе старыя тэхналогіі трымае ў памяці. Беражэ і пакінутыя бацькам пад тры дзесяткі гэбляў рознага прызначэння.
Човен з мінулага
Гэтыя інструменты сталі экспанатамі выставы, якая адкрылася 26 сакавіка ў Камянюках, у сельскім Цэнтры рамёстваў і культуры. Галоўнымі героямі свята «Прастора талентаў і часу» сталі менавіта жыхары Пашукоў. Любоў Ганько паказвала, як прадуць кудзелю. Пад пільным вокам Надзеі Грыцук свае першыя сантыметры выткала на кроснах маладая тэлежурналістка з Брэста.
 |
| Бабе Любе Ганько хутка будзе 90 гадоў |
Са свайго боку, майстры з грамадскага аб’яднання «Тур» таксама разгарнулі тут свае паходныя майстэрні. Ад Ула-дзіміра Чыквіна наведвальнікі вучыліся выразаць драўляныя лыжкі, ад Анатоля Туркова – ствараць пано на таніраваным дрэве, ад Васіля Логвіна – працаваць на ганчарным крузе, ад Ніны Міхайлавай – рабіць велікодныя выцінанкі.
Тыя, хто прыйшлі на сустрэчу з умельцамі, заставаліся тут амаль цэлы дзень. Кульмінацыяй сустрэчы майстроў розных пакаленняў стала рашэнне разьбяроў «Тура» зрабіць човен па старой тэхналогіі, пра якую расказалі наведвальнікі.
«Ойра» за магазінам
Апошнім акордам сумеснай работы ўдзельнікаў праекта з пашукоўцамі стала этнаграфічнае свята «Вясновы карагод у Пашуках», якое адбылося 8 мая. На яго прыехалі нават артысты з-за мяжы - юнацкі фальклорны калектыў «Жэмэрва» з польскага Падляшша. Госці прынялі ўдзел у нядзельным набажэнстве ў царкве, а перад самым канцэртам са спевамі пайшлі па вёсцы з канца ў канец. Наперадзе шэсця плыў каравай, які спецыяльна падляшцы выпеклі для пашукоўцаў.
 |
| Моладзь з Падляшша прывезла ў Пашукі каравай і песні |
Канцэрт праходзіў на вольным паветры (утульную пляцоўку знайшлі за магазінам). Доўга ў Пашуках будуць успамінаць прыезд спявачак з народнага фальклорнага калектыву «Лабчанка» з вёскі Лобча Лунінецкага раёна. Са шкадаваннем гледачы адпускалі «Орліцу» з Навіцкавіцкага Дома культуры, ганарыліся, што ў іх мясцовасці ёсць такі калектыў. Ад душы палюбілі дзяўчатак з падляшскай «Жэмэрвы».
З Мінска прыехала група дударскай музыкі «Ветах», якой кіруе выкладчык Беларускай акадэміі культуры і мастацтваў Вячаслаў Калацэй, дарэчы, ураджэнец Камянца. Фалькларысты паказвалі старадаўнія песні і танцы, запісаныя ў розных кутках Беларусі. Мясцовая моладзь ахвотна пачала на хаду вучыць падэспань, кракавяк і танец з дзіўнай назвай «картузэ». Але найбольшым поспехам карысталася гарэзлівая «ойра».
Радасць ад дня была светлая і ціхая, як сам май. Здавалася, што спрацаванаму арганізму вёскі ўпырснулі жывую маладую кроў.
Написать отзыв / комментарий / мнение на Форум сайта